SITE MAP
          GREAT WAR for ROOKIES
              Some of P.'s DUTCH WW1 ARTICLES
              VIEW TIPS
              VIEW TIPS 
              * "Lees meer" = 
                                    READ MORE 
              * "Volgende" =
              * Scroll down and down
                 in this left column for a
                 COMPLETE LIST  of
                 ALL English   
                 Photo Impressions
                 and Dutch articles!
              * Use Pierre's
                 SEARCH ENGINE! Also
                 on top of your screen.
              * Zoom in with
                 Control - Plus
              * Reset screen
                 Control - 0
              * This site is best
                  viewed on a screen
                  of 1024x768 pixels,
                  or larger, type F11,
                  to get the largest
                  screen, possible
                  in your browser. 
              Recently Released

              Photo Impressions?

              Visit my

              Front Page

              Pierre Grande Guerre
              shows his
              photo impressions
              of his trips along
              the Western Front
              with his selfmade photo's,
              historic pictures,
              and maps.
              Few words,
              many pictures,
              and many links.
              Warning: Sometimes on the battlefield
              you will still find relics of explosives.
              All these shells, hand grenades, and
              mortar rounds can even nowadays still
              be very dangerous.
              Some of the artillery bombs may contain
              poison gas, which can cause severe
              blistering or worse injuries.
              In France it is by law forbidden to
              remove relics from the battlefield.
              So, it is for your own safety:
              take a picture of the steel harvest,
              but leave these relics untouched!

              Follow daily Pierre's 

              World War I News

              Links Service on


              Reactions are welcome

              on Facebook or via



              Pierre is a Dutch member
              of the Canadian
              Central Ontario Branch
              of the Western Front
              In 2015 awarded with
              a lifetime membership!
              And a member of:
              The Western Front
              Association Nederland
              This website is and
              intends to remain free
              of any commercial
              It has no financial benefit at
              all for its webmaster!
              Are you not familiar with
              the backgrounds & causes
              of the First World War?
              Read my 5 illustrated pages:
              Got lost? Click HERE!
              Dutch Readers!
              Nederlandstalige lezers,
              Lees Pierre's artikelen
              en columns over
              de Grote Oorlog
              en klik op
              of ga verder naar onderaan
              deze kolom.
              Read also:
              Pierre's BOOK REVIEWS !
              Pierre is the author
              of the Dutch book,  
              "De Rode Duivels in de
              Vogezen - 1914-1915 -
              Een geïllustreerde
              reconstructie van de
              van het 152e
              Régiment d'Infanterie" 
              Klik  voor de details
              Prijs: € 15,- pdf-versie
              LINKS TO THE SPECIAL



              Pierre's Illustrated

              WFA-NL Lecture 

              'UNCLE HANSI" - (Dutch)

              Pierre's Illustrated

              Lecture "Verdun 1916" - (Dutch)

              Pierre's illustrated

              WFA-NL lectures:

              The Tactical Significance 

               of General Gaede - (Bilingual)

              The Difficult Start

              of the L.I.R. 123 - (Eng)

              De Moeizame Start van

              het L.I.R. 123 - (Dutch)

              De Rode Duivels

              op de Hartmannswillerkopf (Dutch)

              De Blauwe Duivels

              in de Vogezen (Dutch)

              Botchkareva en haar

              Vrouwenbataljon (Dutch)

              Mata Hari -

              Het Spionagedossier (Dutch)

              More Special

              Photo Impressions

              of the Western Front (English) 

              Armistice Clearing Compiègne

              Kaiser's Exile Huis Doorn


              Fort de Mutzig - Feste Kaiser Wilhelm II

              Colmar and Hansi, the Illustrator 

              The Red Baron's Crash Site

              Canadian National Vimy Memorial

              SOMME 1918 The Australians

              Fricourt Archeological Excavations

              Traces of Bairnsfather  - Xmas Truce

              Yorkshire Trench and Dugout

              Bayernwald Trenches Inside 

              LINKS TO ALL
              in the CORRECT SEQUENCE


              Chemin des Dames part 1 

              Chemin des Dames part 2 - Dragon's Cave

              Chemin des Dames part 3     

              ALSACE LORRAINE

              The Gap of Charmes - La Trouée de C.

              Avricourt - Leintrey - Reillon - Montreux - Parux 

              Montreux German Front Walk

              The Battle of Morhange - 1914

              French Bunkers - Mnt. Grand Couronné 

              South of Metz - German Bunkers -

              Feste Wagner 


              Tête du Violu - Bernhardstein

              Chaume de Lusse - Haute de Faîte

              Bertrimoutier - Frapelle  

              Ban de Sapt - La Fontenelle

              Senones - la Roche Mère Henry

              Col de la Chipotte - de la Chapelotte

              The Donon - Bunkers - Dug-outs

              ALSACE VOSGES  

              Col du Bonhomme Col de Mandray

              Tête de Faux - Buchenkopf 

              Col du Wettstein - Schratzmännele

              Lingekopf - le Linge  

              Kleinkopf - Barrenkopf 

              Hohrodberg-Giragoutte-Trois Epis  


              Munster Valley Petit Ballon  

              Le Tanet - Bichtstein - Villa Sidi-Brahim

              Route des Crêtes - Hohneck -

              Gr. Ballon - Sudelkopf 

              Hartmannswillerkopf - Vieil Armand  

              Guebwiller - Rimbach - Hirzstein  

              Moosch Nécropole Nationale  

              ALSACE SUNDGAU  

              Zillisheim Illfurth Largitzen Pfetterhouse 

              Burnhaupt-le-Bas Bunker Path     


              Mort Homme Côte 304

              Montfaucon- Romagne s/s Montfaucon

              Butte de Vauquois

              Haute Chevauchée

              The Bunker of the German Crownprince


              Illies - Wicres    

              Neuve Chapelle - Richebourg

              Aubers - 1915 

              Fromelles - 1916  

              Neuville-St. Vaast - Souchez

              Notre Dame de Lorette 


              Arras Wellington Quarry

              Vimy Ridge

              Lichfield Crater


              St. Hilaire le Grand Russian Cmty  Mont Navarin

              Sommepy Mont de Blanc Mont

              La Main des Massiges


              Verberie Néry Villers Cotterêts  

              First Battle of the Marne   

              Belleau Wood - Château Thierry  

              Second Battle of the Marne

              SAINT MIHIEL

              Les Eparges Ridge

              Calonne Trenches Tranchée

              Fort de Troyon

              Apremont Forest Trenches

              Butte de Montsec

              Rémenauville Destroyed Village

              le Bois le Prêtre / das Priesterwald 

              SOMME British Sector


              Auchonvillers Trench

              Mine Craters Lochnagar Hawthorn

              Thiepval Memorial Mouquet Farm  

              Thiepval Wood - Ulster Tower

              Ovillers La Boiselle

              Hawthorn Ridge Beaumont Hamel

              Redan Ridge 

              Newfoundland Memorial Park  

              Serre Hébuterne 

              Sheffield Memorial Park Serre


              Fricourt Deutsche Kriegsgräberstatte 


              Mametz Wood 

              Trones Wood Montauban Guillemont

              Caterpillar Valley Longueval 

              High Wood Longueval

              Delville Wood Longueval



              le Sars Butte de Warlencourt

              Flers Gueudecourt

              Adanac Canadian Cmty. Mireaumont

              SOMME French Sector 


              Rancourt Cimetière National

              Rancourt Deutscher Soldatenfriedhof

              Dompierre - Becquincourt Fay Soyécourt

              Flaucourt Biaches


              VERDUN Citadel 

              Thiaumont - PC 118 & 119 - A 320

              Road To Fort Douaumont       

              Fort de Douaumont

              Douaumont Nécropole Nationale  

              Côte Froideterre - Les 4 Chéminées 

              Fort de Souville 

              Fort de Vaux 

              Tunnel de Tavannes Fort

              La Voie Sacrée

              Bois des Caures - Col. Driant's C.P. 

              Flabas German Reprisals Camp

              The German Camp Marguerre 

              Duzey German 380mm Artillery Base

              Destroyed Villages Bezonvaux - Ornes

              Azannes - Damvillers - La Grande Montagne 


              Menin Road Railway Wood

              Maple Copse - Hill 62 - Hooge

              Clapham Junction Zandvoorde Bunker

              Polygon Wood Zonnebeke

              Hill 60 - Hollebeke -

              St. Elooi - Lankhof Farm

              Messines Ridge

              Pilkem Ridge

              Boezinge Essex Farm Ziegler Bunker

              Langemark Poelkapelle St. Juliaan

              Passchendaele Ridge

              Mount Kemmel Lettenberg Bunkers

              Ploegsteert Wood


              Nieuport Ramskapelle

              Pervijze  Stuijvekenskerke

              Diksmuide Trench of Death 

              Leke Vladslo Houthulst


              Pierre's Nederlandstalige
              artikelen en columns
              over de Grote Oorlog
              (Copy & Paste de titel in de
              Bochkareva en haar Vrouwenbataljon
              Bretonse Bécassine tijdens de Oorlog
              De Vanceboro Bridge Bomaanslag
              Beneath Hill 60
              Tijdreizen Op Internet
              Leutnant Von Forstner Koopt Chocolade
              Duitslands Oudste Oorlogsvrijwilliger
              Marcel's Bajonet
              Souvenir de Bezonvaux
              Namibië-Etnische Zuivering-1904-1908
              Het Beleg van Fort de Vaux
              Explosiecatastrofe In Fort Douaumont 
              Franse Aas der Azen: René Fonck
              Chasseurs Alpins, Franse Alpenjagers
              Prowse Point Cemetery
              Hoe Sgt. Kunze Fort Douaumont
                 veroverde op 25-02-1916.
              Frank Hurley: Fotoshoppen In 1917
              De Kaiserschlacht,
                 een beknopte samenvatting.
              Herdenking Op Douaumont 2008
              Wapenstilstand 1918 -90 Jaar Geleden
              Vijfde Lustrum WFA Nederland,
              Geur van Drukinkt
              De Vallei van Munster
              Der Rote Baron Versus Flyboys 
              De Fantomen van Landowski
              Louise de Bettignies -
                 Queen of English Spies
              Monument Op Vimy Ridge
              De Erewacht van
                 Notre Dame de Lorette
              Tank Tegen Tank 90 Jaar Terug
              Von Richthofen's Laatste Noodlanding
              Generaal Von Lettow Vorbeck
              Grafschennis Notre Dame de Lorette
              Google Earth 
              De Kaiserschlacht 90 Jaar Geleden 
              De Wolfsberg - le Hamel
              Overleden Veteranen
              Franse Sector Aan De Somme
              Kerstbestand 1914
              Raadselachtig Graf
              Caporetto; Kiem Van Fascisme
              Lenin's Treinreis
              Tsjechen Aan Het Westelijk Front
              Mata Hari
              325 Miljoen Voor 12 Zeppelins
              Slagvelden Van de Somme
              Op de Lingekopf
              Weinig Duitse Monumenten
              Soldaten Standbeelden
              Mosterdgas 1917
              Schwaben Redoubt
              Oogst Van Roest
              De Tekenaar Hansi
              Gifgas Bij Vancouver Corner
              Nationaliteit Kwijt?
              Beloond Geduld
              Prins Harry Naar Irak
              De Arm Van De Kaiser
              Artilleriebunkers Nabij Duzey
              Kamp Flabas
              Eerherstel voor "Deserteurs"
              Vredig plekje?
              Moslimmonument in Verdun 
              De Slag aan de Somme
              De Tunnel van Tavannes
              Kapitein Joost van Vollenhoven
              Huis Doorn
                 “Raadselachtig Ansichtkaartje II
              Raadselachtig Ansichtkaartje I 



              Leutnant Von Forstner Koopt Chocolade
              Bij bovenstaande afbeelding van Hansi staat in zijn boek, “L'Histoire d'Alsace racontée aux petits enfants par l'oncle Hansi”, als bijschrift: “Hoe in Saverne, veertig jaar na de annexatie, Herr Oberleutnant v. Forstner gaat winkelen voor een tablet chocolade”.(1) Hansi’s tekening refereert aan een reeks van volksoploopjes rond deze  Oberleutnant von Forstner, die zich eind 1913 afspeelde in het Elzasser stadje, Saverne, dat in die tijd 9.000 inwoners telt. Dit volksoploopje en andere opstootjes rond de “Oberleutnant” zouden leiden tot veel ophef over wat later de “Zabern-Affäre” zou gaan heten. Over deze interessante “Affaire de Saverne” heb ik maar nog eens een en ander uitgezocht. Het verhaal over de opstootjes vertelt ons veel over de spanningen, negen maanden voor het uitbreken van de  Grote Oorlog,  tussen de Franse Elzassers aan de ene kant en aan de andere kant hun starre bezetters, zoals de Franse bevolking in die tijd de Duitse autoriteiten ervoer.
              Beknopte geschiedenis Elzas.
              Om de tekening van “Oberleutnant von Forstner”  goed te kunnen duiden, schets ik nu eerst in een beknopt overzicht de geschiedenis van de Elzas.
              Behoorde Elzas-Lotharingen oorspronkelijk tot het Heilige Roomse Rijk, bij de Vrede van Westfalen van 1648 wordt het gebied toegewezen aan Frankrijk. Aan het einde van de Frans-Pruisische oorlog annexeert von Bismarck Elzas-Lotharingen in het nieuwe Keizerrijk Duitsland. In tegenstelling tot de andere deelstaten van het Keizerrijk staat het “Reichsland Elsaß-Lothringen” vanaf de annexatie onder direct bestuur van Berlijn met een status vergelijkbaar met die van een kolonie.  Pas in 1911 zou Elzas-Lotharingen bijna gelijkgesteld worden aan de andere deelstaten van het Keizerrijk met de instelling van een “Landtag” van twee Kamers.
               “Reichsland Elsaß-Lothringen”.
              In 1871 voeren de Duitse autoriteiten in het “Reichsland Elsaß-Lothringen”, onmiddellijk Duitse wetten in, die uiteraard ook gelden voor de Franstalige bevolking van de Elzas. De Franse bevolking krijgt tot oktober 1872 nog een keus: Duitser worden of anders vertrekken naar Frankrijk. Van de bijna anderhalf miljoen Fransen in de Elzas kiezen bijna 160.000 mensen ervoor om de Elzas te verlaten naar Frans grondgebied.
              De grondstoffen en de industriële rijkdom behoren voortaan aan het Keizerrijk. De ambtelijke taal is voortaan Duits, scholen zijn verplicht uitsluitend in het Duits te onderwijzen, Franse reclameborden of andere Franstalige uitingen zijn in het openbaar verboden. De leden van de Franse bevolking zijn uitgesloten van openbare functies. De pers staat onder censuur. Franstalige mannen zijn onderworpen aan de Duitse dienstplicht.
              “Germanisierungs- und Assimilationsversuchen”.
              De Duitsers beschouwen de Franse bevolking van de Elzas als een soort “Untermenschen”. Typerend voor deze houding is wel de opmerking van Generaal von Gaede, die later nog tijdens de Grote Oorlog in 1916 in Kaysersberg zei: “Das Land gefählt mir, aber die Bevölkerung muss vernichtet werden”.(2) Voor het uitbreken van de Grote Oorlog beschouwen veel Duitse militairen al de Elzas dan ook als “Feindesland”. (3)
              Vanaf 1872 bevordert de Duitse regering met “Germanisierungs- und Assimilationsversuchen” de immigratie van Duitsers uit andere delen van het Keizerrijk. Volgens een van mijn bronnen, de Frans patriottische, Elzasser pater, Abbé E. Wetterlé, groeit na 42 jaar van annexatie de bevolking in de Elzas door de immigratie van ongeveer 400.000 Duitse inwoners in 1871 naar 1.800.000 Duitse inwoners in 1914. (4)
              “A la chienlit!”
              Op Hansi’s tekening, “Hoe in Saverne, veertig jaar na de annexatie, Herr Oberleutnant v. Forstner gaat winkelen voor een tablet chocolade”, zien wij de uitgelopen bevolking van Saverne joelen om de “Oberleutnant”, die eigenlijk slechts een Tweede Luitenant was. Met veel vertoon doet hij zijn boodschappen, begeleid door een escorte van vijf gewapende soldaten met de bajonet op het geweer. De Franse bevolking volgt hem overal, waar hij heen gaat. De Franse kinderen in de tekening, die de Luitenant bespotten, jouwen volgens Abbe Wetterlé de officier na met: “à la chienlit!” (5) Andere jongeren roepen de officier na met: “Ik ben ook een Wackes!” en met: “Hé-la! Zeg eens, wat kost de huid van een Elzasser? Tien Mark!”
              Hoe heeft het ooit zover kunnen komen, dat de jeugdigen van Zabern deze jonge Luitenant zo brutaal bespotten?
              Von Forstner beledigt de Elzassers: “Wackes!”.
              Op 28 oktober 1913 begint het Schandaal van Saverne. De negentienjarige blaag, Tweede Luitenant, Günter Freiherr von Forstner (1893-1915), spreekt in de kazerne van het garnizoen van Zabern, zijn rekruten toe van het 99e Infanterie Regiment, waaronder ook Franstalige dienstplichtigen zich bevinden:
              Wenn Sie angegriffen werden, dann machen Sie von Ihrer Waffe Gebrauch; wenn Sie dabei so einen Wackes niederstechen, dann bekommen Sie von mir noch zehn Mark.“(6)
               “Wackes“ is een Duits, beledigend scheldwoord voor een Franse Elzasser, dat zoveel betekent als dief en zwerver. Volgens de eerwaarde pater, voegt de Luitenant tijdens zijn rede eraan toe, dat hij tien Mark betaalt aan degene, die hem “een huid brengt van die dieven.” Zijn onderofficier zou erbij verklaard hebben: “En ik, ik doe er nog eens 3 Mark bovenop!”. Zo had de Luitenant ook al voor deze toespraak de gewoonte om zijn Franstalige dienstplichtigen zich te laten presenteren met de woorden: “Ik ben een “Wackes”.”

              Een aantal van deze verontwaardigde, Franstalige soldaten, stappen naar de plaatselijke kranten en doen hun beklag over de provocaties van de Luitenant. Op 6 november 1913 publiceren de kranten, de “Elsässer“, en de  “Zaberner Anzeiger“, over wat er zich allemaal binnen de kazernemuren van Zabern afspeelt rondom von Forstner. De berichten van de “Elsässer“ en de  “Zaberner Anzeiger” neemt de Duitse pers al spoedig over. Zo valt ook te lezen, dat de Luitenant over de werving door Franse agenten voor het Vreemdelingenlegioen zou opgemerkt hebben: “De deserteurs, die zich bij het Vreemdelingenlegioen hebben aangemeld, hebben geen andere eer dan te dienen onder de plooien van de Franse vlag. Maar als je het mij vraagt, kunnen jullie schijten op die Franse vlag!”
              Krantenberichten en opstootjes.
              Tijdens de dagen, die volgen op deze krantenberichten, vinden er in allerlei plaatsen in de Elzas-Lotharingen kleine volksopstootjes plaats uit protest tegen de “Pruisische behandeling”; in Metz, in Colmar en in Straatburg, waar zelfs nog enige burgers gewond raken.
              Tijdens de nacht van 9 op 10 november “belegert” een joelende menigte weer de kazerne in Zabern. De onderprefect Mahl en de locoburgemeester Knöpfler bevelen de brandweer de menigte met bluswater uiteen te spuiten, maar op het moment dat de brandweerlui  tot actie willen overgaan, blijken de brandslangen doorgesneden te zijn. Niettemin verspreidt de menigte zich toch en is de orde weer tijdelijk hersteld.
              Even nog probeert de gematigde “Statthalter des Reichslandes”, Karl von Wedel, de regimentscommandant, Kolonel von Reuter en zijn superieur, Generaal von Deimling, te overtuigen de tactloze Luitenant vanwege alle ophef over te plaatsen. Maar deze officieren wijzen von Wedel’s voorstel af; Aus Sicht der Militärs war dies jedoch mit der Ehre und dem Ansehen der Armee nicht vereinbar.“(7)
              Uiteindelijk wordt Leutnant von Forstner op 11 november veroordeeld tot zes dagen huisarrest. Het woord “Wackes“ zwakken de Duitse autoriteiten in Straatsburg af; het woord zou niets meer betekend hebben dan “oproerkraaier“.
              Elf dagen later arresteren de Duitse autoriteiten tien leden van de 5de Compagnie van het 99e I.R. vanwege het breken van hun militaire geheimhoudingsplicht en het lekken naar de pers.
              Ondanks de arrestatie van deze verklikkers gaat ondertussen het Franse oproer in de Elzas gewoon door. In allerlei stadjes en dorpjes vinden spontane, vreedzame protesten plaats.
              Leutnant von Forstner koopt chocolade en sigaretten.
              Na zes dagen huisarrest gaat Leutnant von Forstner op 18 november weer ostentatief op straat in Zabern om chocolade en sigaretten te gaan kopen. De garnizoenscommandant heeft bevolen dat hij vergezeld wordt van een escorte van vier (!) gewapende soldaten. (8) Het opvallende verschijnen van de Luitenant en zijn escorte lokt nieuwe oploopjes uit van de Franse Elzassers. Zoals ik al schreef, laten vooral de jongeren zich horen. De plaatselijke politie kijkt lijdzaam toe. Dit moment heeft Hansi dan ook verbeeld in bovenstaande tekening van de “Oberleutnant”, op het hoogtepunt van de “Affaire de Saverne”. Maar met deze gebeurtenis is deze affaire nog lang niet voorbij.
              Direktor Mahler weigert in te grijpen.
              Generaal von Deimling draagt Kolonel von Reuter op om “den Vorsitzenden der lokalen Zivilverwaltung, Direktor Mahler“ onder druk te zetten om maatregelen te nemen tegen de oproerkraaiers en om met de politie de openbare orde te herstellen. Mahler, die heimelijk met de Franse bevolking sympathiseert, weigert deze opdracht met als reden dat de relschoppers zich tot nu toe vreedzaam hadden gedragen en dat zij nog niet de wet hadden overtreden.
              De situatie loop uit de hand.
              Als de tactloze Luitenant von Forstner zich op 28 november weer buiten vertoont, verzamelt zich opnieuw een menigte voor de kazerne. Opnieuw scanderen de jongeren: “A la chienlit!” Oberst  van Reuter beveelt de commandant van de wacht, Tweede Luitenant Schadt, de menigte uiteen te drijven en desnoods op de menigte te schieten. Schadt beveelt de menigte drie maal zich te verwijderen. Dreigend met hun geweren verdrijven Schadt’s soldaten vervolgens de weigerachtige burgers van het plein voor de kazerne een zijstraat in. Daar beginnen zij lukraak demonstranten te arresteren.
              Onder de gearresteerden bevinden zich drie rechters en een officier van justitie, die per ongeluk in de menigte zijn terecht gekomen bij het verlaten van het nabij liggende gerechtsgebouw. Zesentwintig mensen worden opgesloten in de kolenkelder, de zogenaamde “Pandurenkeller van het  “Schloss Rohan”, dat vanaf 1890 tot en met 1918 als kazerne dienst deed.
              Op dezelfde dag stuurt de gemeenteraad van Zabern een telegram aan de regering in Berlijn, waarin zij protesteert tegen de willekeurige arrestaties van haar burgers.
              Op aanwijzing van een informant doorzoeken de soldaten vervolgens ook de kantoren van de kranten, die Forstner’s grofheden bekend maakten. In de stad wordt de staat van beleg afgekondigd, waarbij het burgerlijk bestuur aan de kant wordt geschoven. Kolonel von Reuter laat op straat soldaten patrouilleren met de bajonetten paraat op het geweer, en hij laat machinegeweren opstellen op belangrijke straathoeken.
              Overleg met de Kaiser.
              De gematigde “Reichsstatthalter”, Karl Graf von Wedel, maakt zich bezorgd over deze gebeurtenissen en neemt contact op met Kaiser Wilhelm II om hem om persoonlijke ruggespraak te verzoeken. Von Wedel maakt zich zorgen over de buitenproportionele maatregelen van het leger en beschouwt hun ingrijpen en bemoeienis met burgers als onwettig.
              Vanaf 30 november overlegt de legerleiding, waaronder Minister van Oorlog, Generaal von Falkenhayn en Generaal von Deimling, die verantwoordelijk is voor het “Reichsland”, met de Kaiser in Donaueschingen. Zes dagen lang duren deze besprekingen. Maar uiteindelijk blijft de Kaiser achter de beslissing staan van Von Deimling. Vanaf 1 december wordt de staat van beleg in Zabern verder voortgezet.
              Op 30 november demonstreren in Mulhouse 3.000 SPD-leden tegen het eigenmachtige en willekeurige optreden van het leger. In een resolutie noemen zij de Staat een militaire dictatuur en dreigen zij met stakingen. De Duitsers arresteren die dag in Mulhouse opnieuw Elzasser burgers.
              Von Forstner slaat opnieuw toe.
              Op 2 december vindt er een militaire oefening plaats in het dorpje Detwiller, vlakbij Zabern. Langs de kant van de hoofdstraat staat onder andere een half verlamde schoenmakersknecht met de naam Blanck te kijken, die in spottend lachen uitbarst over de verschijning van de blaag, von Forstner. Andere toekijkers vallen hem bij met hun spottend gelach. Von Forstner voelt zich kennelijk zodanig beledigd, dat hij zijn soldaten beveelt de mensen uit elkaar te drijven. De soldaten grijpen de schoenmakersknecht in zijn kraag en brengen hem naar von Forstner. Terwijl de schoenmaker, die door twee soldaten wordt vastgehouden, pleit dat hij onschuldig is, slaat von Forstner hem met zijn sabel op zijn hoofd, een diepe wond achterlatend. De schoenmakersknecht stort met bloedend hoofd neer. Deze nieuwe daad van agressie van de Luitenant laat de gespannen sfeer verder escaleren.
              Forstner wordt aanvankelijk op 19 december veroordeeld door een militaire rechtbank van eerste aanleg tot een gevangenisstraf van 43 dagen. In beroep wordt dit vonnis opgeheven. De militaire rechter oordeelt dat de Luitenant gehandeld heeft uit noodweer, en dat de knecht zich schuldig heeft gemaakt aan hoogverraad en majesteitsschennis. In militaire kringen stijgt de populariteit van de jonge Luitenant nog meer, omdat hij met zijn gewelddadige actie de eer van het leger verdedigd heeft.
              Onrust in Duitsland.
              Op 3 december slaat de onrust over naar de andere deelstaten van Duitsland. Op die dag roept de partijleiding van de SPD haar achterban op om massaal te demonstreren. Vier dagen later vinden er in 17 steden in Duitsland demonstraties plaats tegen de militaire willekeur en machtsmisbruik. De demonstranten eisen het aftreden van “Reichskanzler” von Bethmann Hollweg en Minister van Oorlog, von Falkenhayn. Er ontstaat een ware volksbeweging tegen het militarisme en tegen de onderdrukking van de minderheden binnen het keizerrijk.
              Onrust in de “Reichstag”.
              In de “Reichstag” ligt Kanselier von Bethmann Hollweg op dezelfde dag onder een verwijtend vragenvuur van volksvertegenwoordigers van de SPD, “Das Zentrum”, en de “Fortschrittliche Volkspartei”. Von Bethmann Hollweg weet zich zichtbaar geen raad tijdens dit debat, maar Minister van Oorlog, von Falkenhayn, verweert zich krachtig door het op te nemen voor von Forstner en vooral door de pers te beschuldigen van het feit dat zij dit voorval zo heeft opgeklopt.
              De volgende dag zet de “Reichstag” het debat voort, dat eindigt met een Motie van Afkeuring. (10) Vier onthoudingen, en 54 tegenstemmen van de conservatieve partijen van de Junkers-stand houden deze motie niet tegen. Een meerderheid van 293 voorstemmen keurt het beleid van de regering af, dat “niet in overeenstemming is met de zienswijze van de “Reichstag””.(11) Von Bethmann Hollweg slaat deze motie af en weigert af te treden met als argument dat de Rijksgrondwet voorschrijft, dat alleen de Keizer de Kanselier kan benoemen of ontslaan, en niet het parlement.
              Op 9 december tracht de SPD nog eens met een motie de Kanselier tot aftreden te dwingen, maar deze motie behaalt geen meerderheid. Omdat Kaiser Wilhelm II de dreigende uitbreiding van de macht van het parlement hoe dan ook binnen de perken wil houden, handhaaft hij toch de wankelende von Bethmann Hollweg als kanselier. Daarmee was in politiek opzicht de affaire afgesloten.
              Telegram Kroonprins Wilhelm.
              Tijdens de jaarwisseling betuigt zelfs Kroonprins Wilhelm zijn solidariteit met von Deimling en von Reuter door hen een bemoedigend telegram te sturen met de opbeurende woorden: “Immer feste druff!“.  (12)
              Von Reuter en Schadt voor de Krijgsraad.
              Op 5 januari 1914 begint in Straatsburg de rechtszaak van de militaire rechtbank tegen de officieren von Reuter en Schadt. Op 10 januari worden zij vrijgesproken. Volgens het vonnis hadden de officieren zich niet schuldig gemaakt aan het eigenmachtig optreden als burgerpolitie. De rechtbank verontschuldigt het eigenmachtige optreden van de soldaten, en legt de verantwoordelijkheid voor de incidenten neer bij de burgeroverheid, die zelf maar tijdig had moeten zorgen om de openbare orde te bewaren. De rechtbank baseert zich tevens op een Pruisische wet uit 1820, waarin geregeld is dat de militaire autoriteiten met geweld mogen ingrijpen, als de burgeroverheid niet in staat is de orde te bewaren. In triomf verlaten de officieren en hun militaire aanhang het gerechtsgebouw; de onaantastbaarheid van het Keizerlijke leger is een feit geworden.
              Natuurlijk gaan er na afloop van de “Zabern-Affäre” , die zoveel maatschappelijke ophef had veroorzaakt in Duitsland, ook Duitse koppen rollen van vooraanstaande bestuurders. Op 31 maart moet de staatssecretaris voor het Ministerie voor het Rijksland, Hugo Freiherr Zorn von Bulach, ontslag nemen. Op 18 april neemt  de “Reichsstatthalter”, Karl von Wedel, gedwongen ontslag.
              Leutnant von Forstner werd uiteindelijk toch maar overgeplaatst naar het 14e I.R. om later in 1915 te sneuvelen aan het Oostelijk Front. Leutnant Schad werd overgeplaatst naar het 85e Fusiliere Regiment, zou de oorlog overleven, maar nooit verder bevorderd worden dan Oberleutnant.
              Over het uiteindelijke lot van de verklikkers, de rechters, de Officier van Justitie, schoenmaker Blanck, en alle andere gearresteerde burgers laten mijn bronnen mij in het ongewisse.
              In de Elzas zelf reageert de Franse bevolking teleurgesteld over de starre, onverzoenlijke houding van de Duitsers. De Franse burgers voelen zich zonder enige bescherming door wet en burgeroverheid overgeleverd aan de willekeur van het leger.
              De Tweede Kamer van de “Landtag” van Elzas-Lotharingen neemt tevergeefs op 14 januari 1914 nog een resolutie aan. De resolutie verdedigt het beleid van de burgeroverheid en veroordeelt de militaire acties in Zabern en de vrijspraak van von Reuter.
              Niettemin heeft deze “Affaire de Saverne” een nog grotere anti-Duitse houding achtergelaten bij de Franse bevolking, dan deze al had. De geest van verzet onder de Franse bevolking was niet gebroken, maar alleen nog meer aangewakkerd. Het wantrouwen naar de Duitse overheersers is nu wijd verbreid.  Bij het uitbreken van de oorlog bestaat er dan ook geen twijfel meer bij de bevolking om hun Franse “Bevrijders” met raad en daad te steunen.
              Ook al mag de tekening van Hansi voor kinderen gemaakt zijn, zijn eenvoudige karikatuurtekening blijkt dus een momentopname te zijn van een roerige periode in de Elzas, die zelfs de Kaiser, de Kanselier, en de “Reichstag” in Berlijn bereikte. Een jonge blaag van een officiertje trekt tactloos zijn grote bek open, wordt hardnekkig gesteund door zijn superieuren, waardoor uiteindelijk de al wankele positie van de kanselier onder druk komt te staan. Het Duitse leger is nooit bezig geweest met het winnen van de harten van de Elzassers, maar men was slechts uit om zijn superieure positie over de burgers te behouden.
              De Elzassers waren definitief het Pangermanisme en het Pruisische Militarisme helemaal beu; een irritatie die nog lang zou voortwoekeren. Tussen de Fransen en de Duitsers in de Elzas is het pas goed gekomen ver na de Tweede Wereldoorlog. De twee bevolkingsgroepen hebben zich tegenwoordig verzoend en vermengd; zij leven nu tezamen in welvaart en in vrede. Maar er zijn nog altijd mensen in de Elzas die hun anti-Duitse sentimenten nog steeds niet helemaal verteerd hebben.
              TIP: Lees mijn rijk geïllustreerde studie van Hansi en zijn patriottische boeken;
              (1) Jean-Jaques Waltz, Hansi: “Geschiedenis van de Elzas, verteld aan kinderen door Oom Hansi”
              In het Frans luidt de tekst van het bijschrift van Hansi:
              “Comment à Saverne, quarante-deux ans après l'annexion, Herr Oberleutnant v. Forstner fit l'emplette d'un paquet de chocolat”
              (2) “Het land bevalt me wel, maar de bevolking moet vernietigd worden.”
              (3) “Vijandenland”
              (4) Abbé E. Wetterlé: “L’Alsace et la Guerre” (1919)
              (5 “Naar je hondenmand!”
              (6) “Wanneer jullie aangevallen worden, dan maak je gebruik van jouw wapen; als je daarbij zo’n “Wackes” neersteekt, dan krijg je van mij 10 Mark extra.“
              (7) “Vanuit militair standpunt gezien was dit niet verenigbaar met de Eer en het Aanzien van het leger.”
              (8) Cartoonist Hansi was niet alleen bekwaam in de kunst der karikaturale overdrijving in zijn teksten, maar ook in zijn illustraties; de “Oberleutnant was een “gewone”, Tweede Luitenant en het escorte in de tekening bestond niet uit 5 maar uit 4 man.
              (9) “Voorzitter van de lokale burgeroverheid”.
              (10) “Missbilligungsvotum“, “Paragraf 33a der Geschäftsordnung des Reichstags“.
              (11) „… nicht der Anschauung des Reichstages“.
              (12) “Altijd standvastig erboven op!“ Het telegram kwam destijds in de openbaarheid dankzij een Frans-Elzassische postbeambte.
              -      Hansi: “L'Histoire d'Alsace racontée aux petits enfants par l'oncle
                                Hansi” (1920)            
              -      Prof. Charles Downer Hazen: “Alsace-Lorraine under German Rule” (1917)
              -      Abbé E. Wetterlé: “L’Alsace et la Guerre” (1919)
              -      Col. J.& J. Robinson: “Handbook of Imperial Germany”.(2009)
              -      Lemma’s Franse en Duitse Wikipedia.
              -      "Simplicissimus" (1913-1914) en de gedichten van "Peter Schlemihl"!


              B.v.d.Heiden op 31-01-2010 08:59
              Bedankt Pierre, omdat je je kennis weer met ons wilde delen.
              Toen ik er vorig jaar was viel het mij op dat er alleen Frans gesproken werd en bij hoge uitzondering (door ouderen) ook wel Duits. Jij hebt het mij toen uitgelegd maar nu is het weer helemaal duidelijk waarom alleen Frans.
              bedankt voor het stuk en de foto's.
              keep up the good work, gr. Ben
              Rian van Meeteren op 31-01-2010 11:36
              Haretlijk dank voor weer een prachtig verhaal. Ik hd wel van de Zabern affaire gehoord maar wist niet wat deze inhield. It is mentioned in Hew Strachan,  The First World War (Oxford 2001), pag. 28, 119 en 149 zonder dat duidelijk gemaakt wordt wat er gebeurd was.
              Als puntje op de i het volgende. Niet de gehele Elzas werd bij de vrede van Westfalen (1648) aan Frankrijk toegekend, maar alleen de Opper-Elzas. De Neder-Elzas werd pas Frans in 1678 (vrede van Nijmegen) en Straatsburg in 1681 per eenzijdige proclamatie door het Frankrijk van Lodewijk XIV geannexeerd.
              akim op 31-01-2010 13:14
              Pierre, prachtig verhaal over een blaag die je eigenlijk met zijn eigen sabel een houw had moeten geven.
              Maar typisch Duits mannetje, die thuis niets had te vertellen.
              En de gewone burger is weer de dupe
              Pierre op 01-02-2010 13:15
              @ Ben. @ Rian. @ Akim.
              @ Ben. Dank je wel, Ben, voor jouw reactie. “The good work will continue, Ben!”
              @ Rian. Doordat ik mij wilde concentreren op de verhaallijn rond Leutnant von Forstner, heb ik de geschiedenis van de Elzas zo beknopt beschreven, dat inderdaad de puntjes op de I in het gedrang zijn gekomen. Dank je wel, Rian, voor jouw nauwkeuriger toelichting hier en voor jouw aardige reactie!
              @ Akim. Ik kende het verhaal vaag, voordat ik het verder ging bestuderen. Maar toen ik erachter kwam dat het mannetje pas 19 jaar oud was, en toen ik ook zijn foto nog eens zag, was ik helemaal verbaasd over de arrogantie van dit jonge Junkertje. Dat hij uitgelachen werd, kan ik dan ook wel enigszins begrijpen, zeker later, als hij vergezeld gaat van zo’n opvallende lijfwacht. Ook jij bedankt, Akim, voor jouw reactie!
              Het blijft toch verbazend dat het hufterige gedrag van een jonge knaap een hele staat in rep en roer kan brengen.
              Ik wens jullie een prettige voortzetting van deze maandag!
              P.Vansteenkiste op 23-09-2013 14:18

              In opdracht van onze lesgever (L.Glorieux)(cursusWO1-Battlefieldtoerisme opleiding SYNTRA West-Roeselare 2013-14) moesten wij opzoeken wat Zabern betekende in de aanloop naar de 1ste W.O.  Mijn dank naar deze presentatie en uitleg !


              Pierre Grande Guerre op 23-09-2013 15:22

              @ P. Vansteenkiste. Dank u wel voor dit aangename bericht, dat mijn artikel u zo van pas is gekomen bij uw studie. Ik zou graag, via u, ook uw leraar, L. Glorieux, willen bedanken voor het feit, dat hij u en uw collega's tipte om mijn artikel hier te bezoeken!

              met vriendelijk groet,


              Poilu op 24-01-2014 17:31

              Geweldig Pierre, wat een bizar verhaal.

              Weer zo een voorbeeld, hoe "kleine"gebeurtenissen grote gevolgen kunnen hebben.

              Wist niet dat een deel van de Elzassers,ook weer bewuste import was.

              Het lijkt op de import van Chinezen naar Tibet. Maak de oorspronkelijke bewoners tot een minderheid en twee drie generaties later kan je je het gebied zelfs democratisch toe eigenen.



              Pierre Grande Guerre op 24-01-2014 18:09

              Precies, Poilu, Bedankt voor jouw twee laatste reacties. Inderdaad overstijgt de werkelijkheid van de geschiedenis vaak onze verbeelding, zoals ook hierboven het geval is.


              Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl